rss
Historia Odonowa i Kazimierzy Wielkiej

Dwór w Odonowie

 

W fotograficznym skrócie:

 

Dawno temu, kiedy jeszcze Dziadek mieszkał . . .

 

 

 

 

Wczoraj, kiedy wróciliśmy po ataku komunistów . . .

 

 

Dzisiaj, chociaż ciągle się zmienia . . .

 

 

 

 

 

 

Niestety nie znamy początków dworu. Wiemy tylko, że na przełomie w. XVIII i XIX Odonów był własnością Mieroszewskich herbu Ślepowron. W roku 1835 zmarła ich córka i prawdopodobnie to było powodem sprzedania majątku, który przeszedł w ręce Herszla Słomnickiego.
W r. 1881 majątek Odonów wraz z zaniedbanym małym dworem został kupiony przez Stanisława Postawkę herbu Loewenstern z Donos.

 

 

 Najstarsze zdjecie dworu - ok. r. 1902

Najstarsze zdjecie dworu – ok. r. 1902

Stanisław Postawka miał czterech synów – Emila, Stanisława, Bronisława i Władysława. Dla najstarszego Emila przeznaczył Donosy, Władysławowi kupił majątek Chruszczyna Mała, Stanisław był „słabego zdrowia” i dostał tylko niewielki folwark na kresach wschodnich natomiast Bronisławowi przypadł Odonów. Dziadek Bronisław z początkiem wieku XX przejął bardzo skromny dwór oraz należącą do majątku niewielką cegielnię. Zarządzane jego gospodarską ręką zarówno dwór jak i cegielnia szybko się rozwinęły.

Dwór w Odonowie w latach 20-tych XX w.

Dwór w Odonowie w latach 20-tych XX w.

Dwór został rozbudowany – główny korpus został znacznie przedłużony w kierunku wschodnim, wstawiono duże „weneckie” okna, a od zachodu została dobudowana piętrowa oficyna. Park dworski został stopniowo otoczony ceglanym murem. We dworze działały nowoczesne instalacje. Jeszcze przed I wojna światową Bronisław założył własną elektrownię.

Tutaj mieściła się dworska elektrownia

Tutaj mieściła się dworska elektrownia

W osobnym budynku na skraju parku dynamomaszyna zasilana naftą ładowała baterie akumulatorów – 110 V prądu stałego; dynamomaszyna była uruchamiana raz na tydzień, zapas energii zgromadzony w akumulatorach zazwyczaj wystarczał na pozostałe dni. Później, oprócz dworu, zasilane też były budynki zamieszkane przez dworskich oficjalistów.

Wieża ciśnień w Odonowie - stan z r. 2007

Wieża ciśnień w Odonowie – stan z r. 2007

We dworze była też bieżąca woda w kranach; w północnej części parku wybudowana została wieża ciśnień – wysoka ceglana wieża ze zbiornikiem na wodę skąd pod własnym ciśnieniem woda zasilała krany we dworze. Zbiornik napełniany był okresowo kieratem konnym wodą ze stawu.

Kazimierza Wielka

herb_kw

Prehistoria

Pierwsze ślady osadnictwa w widłach Nidzicy i Małoszówki pochodzą sprzed około 6000 lat. U schyłku neolitu żył na tych ziemiach lud, budujący monumentalne grobowce o drewniano–ziemnej konstrukcji. Ich pozostałości odkryte zostały w położonych nieopodal Kazimierzy Słonowicach. Jest to największy tego rodzaju kompleks odkryty w Europie Środkowej.

W epoce brązu na ziemiach współczesnej Kazimierzy Wielkiej zamieszkiwali ludzie z tzw. kultury trzcinieckiej (około 1600 do 1500 p.n.e.). Pozostałością po tej epoce są charakterystyczne kurhany. Jeden z nich odkryty został na wzgórzu Wieszczonka w miejscowości Jakuszowice. Inne znaleziska archeologiczne z tego okresu świadczą o kontaktach miejscowej ludności z przedstawicielami innych kultur.

Od średniowiecza do dziś

Pierwsze wzmianki o Kazimierzy Wielkiej pochodzą z 1320 r. Wieś za panowania króla Władysława Łokietka zapisana zostało jako Cazimiria. Na przełomie XIV i XV Kazimierza należała do rodziny Kazimierskich i znajdowała się na granicy dawnej ziemi sandomierskiej i krakowskiej. Wieś mogła być siedzibą rodową Kazimierskich, nie ma jednak co do tego pewności.

Zalew w Kazimierzy Wielkiej

Zalew w Kazimierzy Wielkiej

W XVI w. po ukształtowaniu się powiatów wieś Kazimierza Mała oraz sąsiednie Jakuszowice znajdowały się powiecie wiślickim województwa sandomierskiego. Natomiast Kazimierza Wielka w powiecie proszowickim województwa krakowskiego.

Przez długi czas Kazimierza Wielka była siedzibą jednego z najludniejszych dekanatów i parafii w diecezji krakowskiej. Pod koniec XVIII wieś stała się własnością rodu Łubieńskich. Od 1815r. miejscowość znajdowała się w granicach Królestwa Kongresowego. W 1845r. powstała tu jedna z pierwszych w Królestwie cukrowni, wybudowana przez hrabiego Łubieńskiego. Pod koniec XIX wieku wieś znalazła się w granicach diecezji kieleckiej. Od 1919r. w granicach województwa kieleckiego.

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego

Pod koniec XIX w. oraz w pierwszej połowie XX, Kazimierza rozwijała się dzięki żyznym glebom oraz cukrowni „Łubna”. Miejscowość stała się jednym z ważniejszych ośrodków na południowym Ponidziu. Pod koniec XIX w. miejscowa cukrownia została własnością spółki akcyjnej. Jej prezesem był Julian Tołłoczko. Fabrykę w tym czasie znacznie rozbudowano. Większa część współcześnie istniejących budynków, w tym główny korpus cukrowni, powstała właśnie w tym okresie. Na początku XX wieku odnowiono dwór Łubieńskich pochodzący z lat 1752-1755. Wybudowano także budynki mieszkalne dla pracowników oraz basztę (tzw. okrąglak), przeznaczoną na mieszkania dla praktykantów. W tym samym czasie Tołłoczko wybudował pałacyk według projektu Tadeusza Stryjeńskiego.

Baszta w Kazimierzy Wielkiej

Baszta w Kazimierzy Wielkiej

5 września 1939 w Kazimierzy doszło do walki z Niemcami, w której poległo 60 żołnierzy 55 Dywizji Piechoty. W 1944 r. miejscowość znalazła się w granicach Republiki Pińczowskiej.

Po II wojnie światowej w Kazimierzy rozwijał się drobny przemysł spożywczy. W 1954 r. Kazimierza Wielka otrzymała status osiedla miejskiego, a w 1959 r. prawa miejskie. Już od 1956 r. była siedzibą powiatu. W latach 60. i 70. ub. wieku, dzięki licznym inicjatywom mieszkańców i ówczesnych władz, miasto przeżyło gwałtowny rozwój. W 1985 r. miastu przyznano Krzyż Partyzancki za udział jego mieszkańców w podziemiu antyhitlerowskim.

Zabytki

  • Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1633 r., przebudowany w latach 1894-1895. Na ołtarzu głównym z początku XIX w. znajduje się obraz Ukrzyżowania autorstwa Franciszka Smuglewicza. Obok kościoła ulokowana była drewniana dzwonnica z XIX wieku, przebudowana w latach 2002-2004.
  • Zespół pałacowy z XIX w., w skład którego wchodzą:
    • park w którym znajduje się m.in. głaz narzutowy o średnicy przeszło 7 metrów,
    • pałacyk z drugiej połowy XIX w.
    • budynek zarządu cukrowni pochodzący również z połowy XIX w.
  • Wieża mieszkalna z 1888 r. nazywana basztą lub okrąglakiem. Znajdowały się w niej mieszkania praktykantów cukrowni. Obecnie mieści się tu Muzeum Ziemi Kazimierskiej.